Kompost bez ogródek: Co musisz wiedzieć o produkcji naturalnego nawozu

Kompostowanie jest jednym z najprostszych i najbardziej naturalnych sposobów zagospodarowania odpadów organicznych powstających w ogrodzie i gospodarstwie domowym.
Pozwala ono nie tylko ograniczyć ilość śmieci trafiających na wysypiska, ale również przekształcić resztki roślinne w wartościowy nawóz poprawiający strukturę i żyzność gleby. Dzięki kompostowaniu zamykamy naturalny obieg materii, wspieramy rozwój organizmów glebowych oraz przyczyniamy się do ochrony środowiska. Dobrze przygotowany kompost stanowi bogate źródło składników pokarmowych dla roślin i jest bezpieczną, ekologiczną alternatywą dla nawozów sztucznych.

Na materiał kompostowy można spożytkować prawie wszystkie odpady organiczne uzyskane w ogrodzie, domu, gospodarstwie czy w pomieszczeniach inwentarskich, które posiadają wartość nawozową. Absolutnie nie nadają się do kompostowania: kamienie, drut, puszki, szkło, plastik, kolorowe druki, grube kości, masywne drewno oraz gałęzie z kolcami i cierniami.

Do kompostowania nadają się: zdrowe pozostałości warzyw i owoców, skoszona trawa, opadłe liście, przycięte pędy drzew i krzewów, rozdrobnione gałęzie i konary, pozostałości po bylinach, rośliny jednoroczne, odpady domowe i kuchenne, papier gazetowy, tektura falista, popiół z brykietów, pozostałości wełny, trociny i wiele innych.
Chwasty oraz chore fragmenty roślin wrzucamy tylko wtedy, gdy mamy pewność, że nasz kompost osiągnie wystarczająco wysoką temperaturę (np. przy użyciu aktywatorów).
Szybszy rozkład materiału kompostowego uzyskuje się przez jego rozdrobnienie, dokładne wymieszanie, luźne ułożenie oraz umiarkowane nawilżanie.
Masa zielona, skoszona trawa, obornik i odpady kuchenne powinny być mieszane z liśćmi, rozdrobnionymi gałązkami, papierem lub tekturą falistą.
Sposób prowadzenia kompostowania zależy jednak w dużej mierze od warunków przestrzennych w ogrodzie oraz ilości powstających odpadów organicznych.

Nowoczesne ogrody, w których miejsce jest mocno ograniczone, do stworzenia kompostu i ograniczenia produkcji odpadów wymagają zastosowania pojemników kompostowych.
Pojemniki na kompost nie zajmują dużo miejsca i umożliwiają higieniczne gromadzenie odpadków. W krótkim czasie dojrzewa w nich wartościowy kompost. Cena pojemnika szybko się zwraca dzięki oszczędnościom na zakupie nawozów.
Przy wyborze pojemnika należy kierować się jego mocą przerobową, która zależy od konstrukcji.
Ważne cechy kompostownika wpływające na jego wydajność:

• dostęp do powietrza (większy – wolniejszy rozkład, mniejszy – ryzyko gnicia),
  
  

• możliwość rotacji (mieszanie przyspiesza proces i pozwala regulować proporcje węgla i azotu),
  
  

• kontakt z glebą (dostęp dżdżownic i bakterii przyspiesza rozkład),
  
  

• wielkość (większa masa = wyższa temperatura i szybsze procesy rozkładu).
  

  Często zdarza się, że dwa różne pojemniki uzupełniają się lepiej niż dwa identyczne.

Pojemnik zamknięty z dolną klapą o wymiarach 55 × 55 × 90 cm może pomieścić odpady z około 400 m² ogrodu. W tym przypadku konieczne jest jednak dodatkowe przerzucanie kompostu lub zastosowanie pojemnika obrotowego.
Takie pojemniki zabezpieczają odpady przed szkodnikami, lecz nie mają kontaktu z glebą, co ogranicza dostęp dżdżownic i bakterii glebowych.
Pojemniki wymagają również kontroli rodzaju wrzucanych odpadów, ponieważ gromadzą dużo wilgoci, co może prowadzić do gnicia zamiast kompostowania oraz do zamarzania zimą.
Zdecydowanie polecane są pojemniki z wentylacją dolną (bez podstawy lub z dodatkową rurą). Warto wyłożyć ich dno drobną siatką, co chroni kompost przed szkodnikami.
Jeśli chcemy zwiększyć wygodę, warto zastosować dwa pojemniki, do których odpady wrzuca się naprzemiennie, zachowując proporcję około 70% materiału węglowego (liście, słoma, trociny, kora) do 30% materiału azotowego (zielone części roślin, odpady kuchenne).

W przypadku większych ogrodów bardziej naturalnym i ekonomicznym rozwiązaniem jest jednak założenie pryzmy kompostowej.

Pryzma kompostowa musi być usytuowana co najmniej 50 cm od granicy sąsiedniej posesji. Jeśli jest przykryta warstwą ziemi o grubości minimum 5 cm, najlepiej umieścić ją w miejscu zacienionym.
W przypadku przykrycia folią korzystniejsze jest miejsce słoneczne, ponieważ przyspiesza ono rozkład substancji organicznej.
Aby zapewnić odpowiednią wymianę powietrza, należy zachować wymiary: szerokość podstawy 1,2–1,5 m, szerokość wierzchołka 0,7–1 m, wysokość 1–1,2 m. Długość pryzmy powinna wynosić minimum 1 m.
Pryzmę zakłada się na gruncie porośniętym roślinami, aby zapewnić dostęp bakterii i dżdżownic. Nie nadają się do tego wybetonowane powierzchnie.
Na spodzie układa się 10-centymetrową warstwę grubych gałązek i łodyg, co zapewnia dopływ powietrza i odpływ nadmiaru wody.
Materiał kompostowy układa się warstwami o grubości 15–20 cm i nawilża w razie potrzeby.
Uzupełnieniem klasycznego kompostowania jest tak zwane kompostowanie powierzchniowe, które szczególnie dobrze sprawdza się jesienią.
Polega ono na przykrywaniu grządek oraz rabat rozdrobnionymi resztkami roślinnymi. Dzięki działaniu pogody i organizmów glebowych materia organiczna stopniowo się rozkłada, a składniki pokarmowe są dostępne dla roślin wiosną.
Pokrycie gałązkami drzew iglastych zapobiega rozwiewaniu materiału i poprawia estetykę.
Przy dużej ilości odpadów drzewnych warto dodatkowo zastosować sprzęt ułatwiający ich przygotowanie do kompostowania.
Jeśli posiadamy wiele drzew i krzewów wymagających corocznej pielęgnacji, warto rozważyć zakup rozdrabniacza do gałęzi. Rozdrobniony materiał o niskiej zawartości wapnia można mieszać ze skoszoną trawą, uzyskując wysokowartościowy kompost.
Nadaje się on doskonale jako ściółka pod krzewy i drzewa.
Kompostowanie, niezależnie od tego, czy odbywa się w pojemniku, na pryzmie czy w formie kompostowania powierzchniowego, jest rozwiązaniem
dostępnym dla każdego ogrodnika.
Odpowiedni dobór materiału, zachowanie właściwych proporcji oraz zapewnienie dostępu powietrza i wilgoci pozwalają uzyskać pełnowartościowy kompost w stosunkowo krótkim czasie.
Wykorzystując odpady organiczne w przemyślany sposób, nie tylko dbamy o porządek w ogrodzie, lecz także wzbogacamy glebę w naturalny i tani nawóz.
Tym samym kompostowanie staje się ważnym elementem zrównoważonej gospodarki ogrodowej oraz świadomej troski o środowisko naturalne.